اطلاعات - امیر خادمی: این همان پروژهای بود که در طول نزدیک به ۲ دهه، همواره در صدر مطالبات عمومی، پیگیریهای رسانهای و وعدههای مسئولان قرار داشت و به دلیل تأخیرهای مکرر در اجرا، به نمادی از چالشهای توسعه زیرساختی در شرق کشور تبدیل شده بود.
ساخت این محور با هزینه ۵ هزار میلیارد تومان را نمیتوان صرفاً افتتاح یک پروژه راهسازی دانست،بلکه جاده بیرجند–قاین بخشی از یکی از مهمترین شریانهای ارتباطی شرق ایران و حلقهای اثرگذار در کریدور شمال–جنوب کشور است؛ مسیری که سالها به دلیل تردد سنگین، عرض محدود و آمار نگرانکننده سوانح رانندگی، با دغدغههای ایمنی و نگرانی خانوادههای بسیاری گره خورده بود.
بر همین اساس بهرهبرداری کامل از این بزرگراه، علاوه بر ارتقای ایمنی سفرها، از منظر اقتصادی، ترانزیتی و توسعه منطقهای نیز دارای اهمیتی فراتر از یک پروژه عمرانی معمولی است.
پروژهای که به «مثنوی پرغصه» تبدیل شده بود
پرونده دوبانده و ایمن سازی محور بیرجند–قاین از سال ۱۳۸۷وارد مرحله اجرایی شد، اما روند پیشرفت آن در سالهای نخست چندان امیدوارکننده نبود. محدودیت منابع مالی، تخصیصهای نامنظم اعتبارات، تغییر پیمانکاران و پیچیدگیهای اداری موجب شد پروژه با سرعتی بسیار کمتر از انتظار پیش برود.
آمارها نشان میدهد تا سال ۱۳۹۹کمتر از ۳۰کیلومتر از این محور به بهرهبرداری رسیده بود؛ رقمی که در مقایسه با طول ۱۰۰کیلومتری مسیر، بیانگر کندی روند اجرا در بیش از یک دهه نخست پروژه بود. همین موضوع سبب شد این جاده به یکی از نمادهای پروژههای فرسایشی کشور تبدیل شود؛ پروژهای که نام آن سالها در میان وعدهها، جلسات و مطالبات مردمی تکرار میشد.
اما آنچه این مسیر را از بسیاری پروژههای عمرانی متمایز میکرد، ارتباط مستقیم آن با جان انسانها بود. این جاده طی سالهای گذشته به دلیل عرض کم، حجم بالای تردد و شرایط خاص مسیر، بارها شاهد حوادث تلخ و مرگبار رانندگی بود؛ تا جایی که در افکار عمومی و رسانهها با عنوان «جاده مرگ» شناخته میشد.
کارشناسان معتقدند تأخیر در اجرای چنین پروژههایی صرفاً به معنای افزایش هزینههای عمرانی نیست، بلکه هزینههای سنگین اجتماعی، درمانی، بیمهای و انسانی را نیز به جامعه تحمیل میکند؛ هزینههایی که گاه از هزینه اجرای پروژه بسیار بیشتر است.
اگرچه پروژه در بخش عمدهای از عمر خود با کندی همراه بود، اما در سالهای گذشته روند اجرای آن شتاب گرفت. پیگیریهای مستمر مسئولان استانی، همراهی نمایندگان مردم در مجلس و حمایت دولت از تکمیل پروژههای نیمهتمام موجب شد بخش عمده مسیر در مدت کوتاهتری تکمیل شود.
بر اساس اعلام استاندار خراسان جنوبی، از مجموع ۱۰۰کیلومتر این محور، حدود ۳۰کیلومتر پیش از سال ۱۴۰۰به بهرهبرداری رسیده بود و نزدیک به ۷۰کیلومتر دیگر پس از آن تکمیل و آماده بهرهبرداری شد.
کاهش آمار تصادفات
سیدمحمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، تکمیل بزرگراه بیرجند–قاین را تحقق یکی از مطالبات مهم مردم استان دانست و تأکید کرد : این محور علاوه بر کاهش تصادفات، نقش مهمی در توسعه ترانزیت، تسهیل تردد و رونق اقتصادی منطقه خواهد داشت. وی همچنین با اشاره به موقعیت راهبردی استان در شرق کشور و همجواری با افغانستان، توسعه زیرساختهای حملونقل را پیشنیاز بهرهگیری از ظرفیتهای تجاری و مرزی خراسان جنوبی اعلام کرد.
همدلی و پیگیری نتیجه می دهد
آنچه در روند تکمیل این پروژه بیش از هر چیز جلب توجه میکند، شکلگیری نوعی همافزایی میان بخشهای مختلف مدیریتی استان است. تجربه بزرگراه بیرجند–قاین نشان داد هر زمان میان نمایندگان مردم، مدیران اجرایی و بدنه کارشناسی دستگاهها هماهنگی و هدف مشترک وجود داشته باشد، دستیابی به نتایج بزرگ دور از دسترس نخواهد بود.
در کنار مدیران و تصمیمگیران، نباید از نقش پیمانکاران، مهندسان و کارگرانی که طی سالهای طولانی اجرای پروژه در شرایط مختلف اقتصادی و مالی فعالیت کردند، غافل شد. بسیاری از آنان در شرایط دشوار و با وجود محدودیتهای اعتباری، اجرای پروژه را متوقف نکردند و سهم مهمی در به ثمر رسیدن این طرح ملی داشتند.
بهرهبرداری از بزرگراه بیرجند–قاین فقط یک دستاورد حملونقلی نیست،بلکه این محور بخشی از شبکه ارتباطی شرق کشور و یکی از حلقههای مهم کریدور شمال–جنوب محسوب میشود؛ کریدوری که نقش مؤثری در جابهجایی کالا، توسعه مبادلات تجاری و افزایش ظرفیتهای ترانزیتی کشور دارد.
کارشناسان حوزه توسعه منطقهای معتقدند بهبود زیرساختهای حملونقل، یکی از مهمترین عوامل جذب سرمایهگذاری و رونق اقتصادی است. کاهش زمان سفر، کاهش هزینه حملونقل، تسهیل دسترسی به بازارها و افزایش ایمنی مسیرها از جمله مزایایی است که میتواند به رشد اقتصادی استان کمک کند.خراسان جنوبی به دلیل گستردگی جغرافیایی، فاصله زیاد شهرها از یکدیگر و موقعیت مرزی، بیش از بسیاری از استانها به توسعه راههای مواصلاتی نیاز دارد،بنابراین تکمیل پروژههایی از این دست را باید بخشی از پازل بزرگتر توسعه استان دانست.
پایان یک پروژه؛ آغاز یک مسئولیت
با وجود تکمیل دوباندهسازی محور بیرجند–قاین، کارشناسان تأکید دارند که ارتقای ایمنی جادهها تنها به ساخت بزرگراه محدود نمیشود. توسعه سامانههای هوشمند حملونقل، نصب دوربینهای کنترل سرعت، تقویت خدمات امدادی و ارتقای فرهنگ رانندگی، حلقههای مکمل این زنجیر هستند.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که برخی مسیرهای دوبانده نیز در صورت نبود نظارت کافی، میتوانند به محل بروز تخلفات و حوادث تبدیل شوند،بر همین اساس حفظ دستاوردهای این پروژه نیازمند برنامهریزی مستمر و نگاه جامع به مقوله ایمنی راههاست.
در عین حال، مردم استان انتظار دارند الگوی موفق همکاری و همدلی که به تکمیل بزرگراه بیرجند–قاین انجامید، در دیگر پروژههای زیرساختی خراسان جنوبی نیز تسری یابد. محورهای نهبندان، سربیشه و دیگر مسیرهای در دست اجرا همچنان نیازمند توجه ویژه هستند و تکمیل آنها میتواند فصل تازهای در توسعه شرق کشور رقم بزند.
بزرگراه بیرجند–قاین امروز دیگر «جاده مرگ» نیست؛ مسیری است که پس از سالها انتظار، به نمادی از امید، همدلی و اراده برای توسعه تبدیل شده است. تجربهای که نشان میدهد هرگاه ارادههای مدیریتی و مطالبات مردمی در یک مسیر قرار گیرند، حتی طولانیترین پروژهها نیزسرانجام به مقصد خواهد رسید.